Karaman merkeze bağlı olan köy.
Karaman?ın nar bahçesi olan köy, Karaman?ın güney batısında yer almaktadır.
36° 59´ 27.3300? kuzey ve 33° 1´ 26.2020? doğu koordinatlarında yer alan köy, Karaman?a 36 km uzaklıktadır.
Köy, Burhan, Çukurbağ, Erenkavak (Anamas), Aybastı (Kemran), Bucakkışla ve Çatak köyleriyle komşudur.
Köy, idarî bakımdan Konya Vilayeti, Karaman Kazası?na merbut Başkışla Nâhiyesi?ne bağlı 21 köyden birisi idi. 8 Haziran 1931 tarihli kararname ile Başkışla Nahiyesi?nin merkezi, nahiye mülhakatından Kızılyaka Köyü?ne nakledilmiştir. (1 Temmuz 1931 tarihli ve 1837 sayılı Resmî Gazete?de yayımlanmıştır).
21 Haziran 1989 tarihinde 3578 sayılı 4 il ve 5 ilçe Kurulması Hakkında Kanun gereğince Karaman İli, Merkez İlçe, Bucakkışla Bucağı?na 17 köyle birlikte bağlanmıştır.
Karaman merkezine bağlı köyün, Karamanoğlu beyliği zamanında kurulduğu rivâyet edilir.
Köyün eski ismi ?Afganköy?dür. 1962 yılında köyün adı ?Gündoğan? olarak değiştirilmiştir. Fakat bu ismin hem köyün geçmişi hem de köyün arazi şartları göze alındığında uygun olamayacağı anlaşılınca 1988?de ?Narlıdere? isminde karar kılınmıştır.
Köyün eski adının Afganistan bağlantısı ile irtibatlandırılması zayıf bir ihtimal olarak görülmektedir.
Köy, ?Avgandibi? olarak XVI. yy Larende (Karaman) Kazası karyelerinden (köy) biri olarak geçmektedir (H.906/1500 Mufassal Tahrir Defteri s. 1000; H.948/1541 Mufassal Tahrir Defteri s. 149; H.992/1584 Mufassal Tahrir Defteri s. 215 a.). Köy bu ismi, dere kenarında kurulmasından almıştır.
Köy vaktiyle sürek avı için Karamanoğlu beylerinin kafile halinde karagâh kurup avlandıkları mahaldi. Karamanoğlu Mehmet Bey?in avlanmak amacıyla bu mevkiye geldiği, planladığı zamandan daha fazla kaldığı bu nedenle buraya ?Avagandık? dediği ve sonrasında da köyün adının ?Avgan? olarak kaldığı söylenmektedir. Bu kuytu yerde kışlak olarak yaşayan yörük obaları kurdukları köye ?Avgan? adını vermişlerdir.
Köyün ismi resmî kayıtlara sehven ?Afganköy? olarak geçmiş olmalıdır (bazı yerlerde ise ?Efgan?). Halk nezdinde kabul gören isim de ?Avgan?dır.
İzmir?de bir ilçenin; Bursa-Kestel-Kestel-İlçe Merkezi, Mersin-Mut-Mut-İlçe Merkezi ve Manisa-Alaşehir-Alaşehir-İlçe Merkezi?ndeki mahallelerin; Adıyaman-Kahta?da, Siirt-Eruh?ta, Tokat-Erbaa ve Bitlis-Merkez?deki köylerin ismi Narlıdere?dir.
Uşak-Ulubey?deki bir köyün adı ?Avgan?dır. Ayrıca Afyonkarahisar-Hocalar?daki bir köyün adı ?Avgancık? ve Uşak-Banaz-Yazıtepe?deki bağlının adı ?Avgandamı?dır.
Köyün Eskihisar mevkiinde eski kavimlerden kalma bina temelleri bulunmaktadır.
Karaman ve köyleri ile ilgili olarak araştırmalar yapan ve bunu kitabında yayınlayan Durmuş Ali GÜLCAN, köyün halkının aslen Cerit, İmamuşağı, Bolacalı, Horzum (Harzemî), Bahşiş, Melemenli, Bozahmetli ve daha başka bazı aşiret boylarından oluştuğunu ileri sürmüştür.
GÜLCAN, köyün yaylalarından birinin adının ?Mengik? olduğunu, Anadolu?ya ilk yerleşen Türkmen boylarından birinin ismi olan ?Mengücek? irtibatlandırmıştır. Mengik yaylasıyla köy arasındaki sivri tepeye Bulgar Kayası denmektedir. Bundan da Karamanoğulları?na bağlı ve onların savaşlarına sapancılıkla (taş atarak) katılan Bulgardağı Aşiretinden buralarda yurt tutunanlar olduğunu göstermektedir.
Köyün temel geçim kaynağı, tarım ve hayvancılıktır. Köy narı ile ünlüdür. Köyde yetiştirilen ürünler; nohut, buğday, üzüm, arpa, elma, kiraz, domates, biber, hıyar, badem ve ceviz?dir. Köy turfanda sebzeciliğe (örtüaltı, sera) uygundur. Avgan Çimeni?nde İl Özel İdaresi ve Or-köy kapsamında seracılık desteklenmektedir.
Köyde 150?ye yakın büyükbaş ve bine yakın küçükbaş bulunmaktadır.
Karaman merkezden ulaşım minibüsle sağlanmaktadır.
Köyün nüfusu; 1894 Konya İl Yıllığı?nda 412, 1904 genel nüfus sayımında 514, 1925 yılında yapılacak mebus seçimi için hazırlanan kayıt defterinde 499, 1945?de 491, 1955?de 622, 1965?de 753 ve 1975 yılı sayımında da 846?dır.
1990 nüfus sayımında 776 iken 2000?de 335?e düşmüştür.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2007 yılında geçilen Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi?ne (ADNKS) göre 275?dir. 2008?de 271, 2009?da 258, 2010?da 251, 2011?de 246, 2012?de 264, 2013?de 264, 2014?de 242 ve 2015?de 222 olarak tespit edilmiştir.
174 seçmeni olan Narlıdere Köyü?nde 1 Kasım 2015 günü yapılan 26. Dönem Milletvekili Genel Seçimleri?nde 164 seçmen 1393 numaralı sandıkta oy kullanmıştır. 160 oy geçerli sayılırken, 4 oy geçersiz sayılmıştır. Narlıdereliler, 137 oyla en fazla AK Parti?yi tercih etmiştir. MHP 14 oy ve CHP 6 oy almıştır. HDP?ye ise 1 oy çıkmıştır.
Köy muhtarı; Şaban KÜÇÜKYAVUZ?dur (irtibat numaraları 0 338 255 71 75-0 536 489 58 40).
Önceki muhtarlar; Ali ÖZDEMİR, Hıdır ARSLAN ve İbrahim KIYAK?tır.
Köy, tabiatın tüm zarif, latif ve el değmemiş güzelliklerini sinesinde toplayan şairlere ve ressamlara ilhâm kaynağı olan niteliktedir.
Dağallı Aşık Kerim bir dörtlüğünde bu köyden ?Aşıklar pîrinin sözünü tutar/ Dudusu, kumrusu durmayıp öter/ Burada meyvalar çiçekler biter/ Açılır sünbülü, güla Avgan?ım? şeklinde bahsetmektedir (Kaynak kişi: Şerif Ali Ağa).
Köyün mesire yeri olan ?Hızırilyas/Hıdırellez Pınarı?ndan akan suyun ekzama ve cilt hastalıklarına şifalı olduğu söylenmektedir.
Köye has, ?Taşı taşına çatık Avgan?ım/Gök soğanı ekmeğime katık Avgan?ım? deyişi bulunmaktadır.
Köydeki ailelerin soyadları; Akay, Akbaş, Aksoy, Alp, Altun, Arslan, Ayaz, Bilgin, Bulut, Coşar, Çeliker, Çetin, Çinar, Ekinci, Hakan, Han, Harmankaya, Işık, Kaçar, Kahraman, Kapar, Kavas, Kaya, Keskin, Kılınç, Kıyak, Kolukısa, Kozan, Küçüksaygın, Küçükyavuz, Okur, Özdemir, Özel, Özer, Özker, Şahin, Taşbaş, Tülüce, Uğur, Uğuz, Uysal, Yalçın, Yaşar, Yılmaz ve Yıldız?dır.
Köydeki lakaplar; Abbak, Aho, Badak, Bayım, Benyar, Bityemez, Boncuk, Borzan, Boz, Camgöz, Ciğirdek, Cingilli, Cirik, Co, Coccur, Cüllebe, Çolak, Çavuş, Çiçek, Dalgalı, Dede, Documan, Doktor, Ece, Efe, Etyemez, Faki, Fındık, Fort, Gacar, Gambir, Gardam, Gargin, Gavlak, Geçten Goca, Gevrek, Gökgöz, Gördeli, Gülüm, Haceli, Hafız, Hasta, Himar, İbiş, Jandarma, Kabakçı, Kamarat, Kambur, Kara, Karaoğlan, Kaymakam, Kemaneci, Koh, Korkuduk, Kestelek, Koca, Köse, Kurban, Melek, Memili, Molla, Onbaşı, Pala, Peynirci, Poşetçi, Sakar, Sarı, Sürmeli, Şeker, Takan, Tapurtubur, Tebdilava, Teğmen, Tosunboyun, Tulu, Tontus, Ufak ve Zeybek?tir.
Köyün mevkiileri; Akpınarönü, Avgançimeni, Akçeşme, Alan, Akseki, Ağalan, Başlar, Başarık, Boğazoluk, Boğsak, Çeşme, Çardak, Çamurlu, Demirçayırı, Dutluca, Dutdibi, Deliktaş, Eski bağ, Emeksu, Elmalı, Gökpınar, Güvercinlik, Gövdenyeri, Göynük, Gökyaka, Hıdırellez, Hacıyeri, Haçkaya, Harmancık, Kadirinkoyağı, Kervan, Keklik, Kesiktaş, Körkuyu, Kösenindönme, Keylik, Mengik, Nallınındere, Oylu, Seki ve Toptaş?tır.
Narlıdereliler, Karaman?da ağırlıklı olarak pazarcılık işi ile uğraşmaktadırlar.
Köye ilkokul, 1945 yılında iki derslikli olarak açılmıştır. Köyde okur-yazar oranı yüksek olmasına rağmen, okuma oranı düşüktür.
Köyde düğünlerde kontrollü ve sıra ile güvenlik tedbiri alındıktan sonra belirlenen hedefe ateş edilmektedir. Düğünlerde sağa sola ateş eden insanların sebebiyet verdiği can kayıpları dikkate alındığında köydeki gelenek ön plana çıkmaktadır.
Köyün iftihar kaynakları şehitleri; Jandarma Er Recep KOLUKISA (1969-1990) ve Piyade Er Harun KAÇAR?dır (1981-2002).
12 Kasım 1969?da doğan ve Narlıdere Köyü nüfusuna kayıtlı olan KOLUKISA, Tunceli İl Jandarma Komutanlığı?nda vatanî görevini yapmakta iken, 01 Şubat 1990?da Tunceli İli Nizamiye İlçesi?nde hain terör örgütü mensupları ile yapılan çatışmada şehit düşmüştür.
1981?de Narlıdere Köyü?nde doğan KAÇAR, Ağrı ili Eleşkirt ilçesinde vatanî görevini yapmakta iken, 26.02.2002?de şehit olmuştur.
BİBLİYOGRAFYA:
Osman Gümüşçü, XVI. Larende (Karaman) Kazasında Yerleşme ve Nüfus, Ankara 2001, s. 57, 114; Durmuş Ali Gülcan, Karaman Mahalle, Kasaba ve Köyleri Tarihçesi, Karaman 1989, s. 206-212; Abdullah Uysal, Necati Alodalı, Musa Demirci, Dünü, Bugünüyle Karaman Kültür-Tarih-Coğrafya, Konya 1992, s. 169; İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Köylerimiz (1 Mart 1968 gününe kadar), Ankara 1968, s. 247, 596; Musa Şaşmaz, Türkiye?nin İdari Taksimatı (1920-2013), Ankara 2014, c. 8, s.322-c.10, s. 229;
biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr erişim tarihi: 05.02.2016; karaman.gov.tr/il-mahalli-idareler-mudurlugu erişim tarihi: 09.05.2016; sonuc.ysk.gov.tr/module/ssps.jsf erişim tarihi: 07.02.2016;
http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=305898 erişim tarihi: 22.05.2016;; http://karamanavgankoyu.tr.gg/K-Oe-Y-Ue-M-Ue-Z-HAKKINDA.htm erişim tarihi: 22.05.2016.
Uğur ERKAN.