Reklam
Reklam
Reklam
Reklam
Namı Diğer Küçük Amerika
Reklam

Namı Diğer Küçük Amerika

Karaman merkeze bağlı köy.

18 Mayıs 2017 - 17:34 - Güncelleme: 19 Mayıs 2017 - 19:20
Reklam

Karaman’ın güneybatısında yer alan köy, Dağkonak (Dağal), Göcer, Çukurbağ, Narlıdere (Avgan), Bucakkışla, Çukur, Bayır ve Akçaalan köyleriyle komşudur.

37° 0′ 44,6934” kuzey ve 32° 58′ 3,1404” doğu koordinatlarında yer alan köy, bağlı olduğu Karaman Merkez ilçe merkezine 32 km mesafededir.

Köyün bulunduğu yerin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği), 1.408 m’dir.

Köy merkezine 8 km’den mesafeden yakın 5 köy bulunmaktadır. Dağkonak 2,2 km, Çukurbağ 3,83 km, Narlıdere 5,02 km, Göcer 6,65 km ve Çukur 7,82 km’dir.

Köyün, “Pınarözü” ve “Şahinbükü” adlarında 2 bağlısı bulunmaktadır.

Köy; Çatak Karyesi (Başbakanlık Osmânlı Arşivi, H. 906/ M.1500 yılı Mufassal Tahrir Defteri (TT 40), sayfa 997’de; H. 948/ M. 1541 yılı Mufassal Tahrir Defteri (TT 415), sayfa 160’da ve Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyud-ı Kadime Arşivi, H. 992/ M. 1584 yılı Mufassal Tahrir Defteri (TK 113), sayfa 197 b’de) olarak geçmektedir.

XVI. yüzyıl Larende (Karaman) Kazası’nda yerleşme ve nüfusubu araştıran Osman GÜMÜŞÇÜ, Çatak’ın konar-göçer aşiret ve cemaat ismini taşıyan karye ismi olduğunu kaydetmektedir.

Çatak, XVI. yüzyılda Lârende Nâhiyesi’ne bağlı bir karye (köy) idi. H. 924/ M. 1518’de 13 hâne ve 21 Müslüman neferden oluşuyordu. Karyenin vergi hâsılı (geliri) 1.762 akçe idi.

Köy H. 935/ M. 1529’da 14 hâne ve 22 Müslüman neferden oluşuyordu. Karyenin vergi hâsılı (geliri) 1.780 akçe idi.

H. 988-998/ M. 1580-1590 yılları arasındaki saptamaya göre de köyün nüfusu 14 hâne ve 22 kişidir. O çağda 1.780 akçelik timarı da Karaman Kal’ası dizdarı, kethüdası ve 38 müstahfızının harcamalarına ayrılmıştı (Kanunî devrine ait İl Yazıcı defteri, defter nu: 387, s. 115).

Köy Kaş Nâhiyesi’ne bağlı idi. H. 992/ M. 1584’de 58 Müslüman neferden oluşuyordu. Karyenin vergi hâsılı (geliri) 2.700 akçe idi.

H. 29 Zilhicce 1133/ M. 21 Ekim 1721 tarihli Konya Kadısı Mehmed Efendi’ye ait bir ilamda; Lârende Kazâsı’nda Çatak nâm karye ahalisinden Hâcı Habib ve sair malümülesamı kesanının tekâlif-i örfiye ve şakkadan muaf tutuldukları kayıtlıdır.

H. 1134/ M. 1722 yılı Tapu ve Kadastro Kuyud-ı Kadime Arşivi, (TK 130), varaka 39 j’de Bozdoğan Cemaati’nden Çatak Köyü’ndeki perakendenin ise 2 bennak nefer ve 10 koyun kaydı bulunmaktadır.

Köy, H. 29 Cemayizelahir 1139/ M. 21 Şubat 1727 tarihli kayda göre kale topçularından Mehmed ve müstahfızlardan Mehmed’in timarı olup, Darüssaade Ağası Beşir Ağa, dağa ve Davgandos köyleri sınırlarında olduğu halde bazı toprakların Çatak sınırına girdiğini iddia ederek, Topçu Mehmed ve Müstahfız Mehmed tarafından kullanıldığı gerekçesi ile şikâyette bulunmuştur (281 numaralı Karaman Şer’iyye Sicili, s. 37/1).

Köy, H. 29 Rebiyülahir 1177/ M. 6 Kasım 1763 tarihli 281 numaralı Karaman Şer’iyye Sicili’nde Karaman Kazâsı’na bağlı 29 köyden biri olarak geçmektedir (s. 89/2).

H. 1256/ M. 1840 yılı temettü’ât defterinde Çatak için; “Sipâhi Tîmârı olub Sipâhiyandan Hacı Ağa’nın oğulları tarafından ta’şîr olunageldiği” ifadesi kullanılmıştır.

29 hâneye malik Çatak’ta; 18 adet bargir (beygir), 20 adet inek, 342 adet keçi, 23 adet oğlak, 25 adet merkeb, 3 adet merkeb sıpası, 28 adet öküz, 13 adet tana, 61 dönüm bağ, 0,75 dönüm boyalık arsa, 132 dönüm ednâ tarla, 91,5 dönüm hâlî tarla ve 40,5 dönüm mezru tarla kaydı bulunmaktadır.

Söz konusu temett’üât defterinde kayıtlı aile reislerinin isimleri; Müderris Şeyh Abdullâh Efendi, Müderris Alî Efendi, İmâm Mehmed Efendi, Hizmetkâr Abdurrahmân, Muhtar-ı evvel Halil Kethüda, Halil’in halası Dul Hatûn, Muhtar-ı sani Mehmet Kethüda, İsmâ’îl, İbrâhim, Hüseyin, Ahmed, Rençber Ahmed, Memiş, Mustafâ, Halîl, Mustafâ, Hıdır, Mehmed, Alî, Mehmed, Ahmed, Redif Ahmed, Redif Mehmed, Hasan, Memiş, Ahmed, Ebûbekir, Ahmed, Hüseyin ve Mehmed’dir.

Karyenin emlâk kıymeti 2.792 kuruş, hayvân kıymeti 11.895 kuruş, temettü’âtı 3.860 kuruş, yekûnu 18.547 kuruş, hâne başı ortalama geliri 640 kuruş ve tekâlifi 1.920 kuruştur (Başbakanlık Osmânlı Arşivi, ML. VRD. TMT. Defter nu: 10442, s. 210-214).

H. 1312-1317/ M. 1897-1901 yılları 323 Numaralı Karaman Şer’iyye Sicili’nde Çatak Karyesi’nden (Hadîce bint-i Memiş, Ahmed bin Mahmûd), (Bayram bin Mustafâ), (Fâtıma bint-i Abdullâh, Âyşe bint-i Mehmed, Alî bin Mustafâ), (Râziye bint-i İbrâhim, Alî bin Ahmed), (Râziye bint-i İbrâhim, Kerîm bin Hasan), (Âyşe bint-i Hasan, Alî bin Mustafâ), (Âyşe bint-i Mehmed, Mustafâ bin Hüseyin), (Emîne bint-i İbrâhim, Mustafâ bin Mahmûd), (Fâtıma bint-i Abdülkerîm, İbrâhim bin Ahmed), (Hadîce bint-i Abdullah, Durmuş bin Ahmed), (Fâtıma bint-i Durmuş Alî, Mehmed bin Ârif), (Fâtıma bint-i Abdullah, Osmân bin Rıdvân), (Âyşe bint-i Alî, Mehmed bin Îsâ), (Fâtıma bint-i Mehmed, Mustafâ bin Kerîm), (Âyşe bint-i Mustafâ, Mehmed bin Memiş), (Âyşe bint-i Abdullah, Hâcı İbrâhim bin Ömer), (Emîne bint-i Mûsâ, Hüseyin bin Mehmed), (Âyşe bint-i İsmâ’îl, Ahmed bin Ahmed) ve (Emîne bint-i Mustafâ, Memiş bin Memiş) isimli çiftlerin nikâh akitlerine rastlanmaktadır.

Köy, R. 1338/ M. 1922’de Konya Vilâyeti Sıhhiye Müdürü Dr. Nazmi Azmi Bey (SELCEN soyadını almıştır, R. 1303/ M. 1887, Arapgir, Malatya-1945, İstanbul) tarafından kaleme alınan “Türkiye’nin Sıhhi-i İçtimai Coğrafyası-Konya Vilâyeti” kitabında, Konya Vilâyeti, Karaman Kazası, Afgan Nâhiyesi’ne bağlı köy olarak geçmektedir. Kitabı yayına hazırlayan ve sadeleştiren Mehmet KARAYAMAN, “Çatak”ı sehven, “Çanak” olarak Lâtinizasyon (transkript) etmiştir.

Sapancalı Muallim H. Hüseyin Bey (SAVAŞÇIN soyadını almıştır, R. 1309/ M. 1893, Sapancalı, Sakarya-1958, ?), R. 1338/ M. 1922 yılında kaleme aldığı “Karaman Ahval-i İçtimâiyye Coğrafiyye ve Tarihiyyesi” isimli kitabında, Afgan Nâhiyesi’ne tabi Çatak Köyü’nün, Merkez Kazâ’ya 6 saat mesâfede olduğu kaydetmiştir.

Sapancalı H. Hüseyin Bey, köyün adının Çâtâk olarak okunduğunu mülâhaza etmiştir.

1928 yılında eski Türkçe alfabe ile yayınlanan “Son Teşkilat-ı Mülkiye’de Köylerimizin Adları” isimli kitapta Çatak Köyü; Konya Vilayeti, Karaman Kazası, Başkal’a (Başkışla) Nâhiyesi köyleri arasında zikredilmiş ve eski Türkçe harfler ile “چتاق”, Lâtin harfleriyle “Tchatac” şeklinde ifade edilmiştir.

Köy, idarî bakımdan ilk önce Başkışla Nahiyesi’ne bağlı 21 köyden birisi idi.

Başkışla Nahiyesi merkezi Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal, Başvekil İsmet ve Dahiliye Vekili Şükrü Kaya imzalı 8 Haziran 1931 tarihli üçlü kararnâme ile Kızılyaka Köyü’ne nakledilince Kızılyaka Nahiyesi’ne bağlandı. (1 Temmuz 1931 tarihli ve 1837 sayılı Resmî Gazete)

21 Haziran 1989 tarihinde 3578 sayılı 4 il ve 5 ilçe Kurulması Hakkında Kanun gereğince 17 köyle birlikte Bucakkışla Bucağı’na bağlandı.

Şu an Türkiye’de “Çatak” ismini taşıyan 78 yerleşim birimi bulunmaktadır (1 ilçe, 22 köy, 22 mahalle ve 33 bağlı).

Ayrıca Çatak ile başlayan Çataklı, Çatakdeğirmen, Çatakören, Çatakbaşı, Çatakkaya, Çataksu, Çatakdere, Çatakbahçe, Çatakkırı, Çatakbağ, Çatakgeriş, Çatakgüney, Çatakörencik, Çatakdibi, Çatakkıranı, Çatakçukur, Çataklıhoca, Çatakyaylası, Çataklıoğlu, Çatakalanı ve Çataksine yerleşim birimleri bulunmaktadır.

“Çatak” kelimesinin iki değişik anlamına rastlanmaktadır. Kavram olarak kelime, “Birden fazla yolun birleştiği veya ayrıldığı yer olan kavşak” manasına gelmektedir. Menşei olarak “Çatak” kelimesinin kökü Macarca’dan (Macarca’ya da Peçenekler’den gelme) Çat’tır. Anlam olarak, “iki derenin kavuştuğu ıslak yer” anlamına gelmektedir.

İl Yazıcı Defteri’ndeki kayda göre; 14 evli, 22 nüfuslu olan ve bin 780 akçelik tımar geliri bulunan köy, Karaman İmâreti’nin memur ve işçilerinin harcamalarına tasarruf ediliyordu.

Çatak, eski Türk aşiret boylarından birinin adıdır. Selçuklularda Anadolu’ya gelen Türk boylarından birisinin adı Çatak’tı. Hâlen Silifke yöresinde bulunan İmam Uşağı boyu da Yener ve Çatak isimli iki oymağa ayrılmaktadır.

Araştırmacı-Yazar Durmuş Ali GÜLCAN, köy halkının bu İmam Uşağı boyundan ayrılarak buraya yerleşmiş olan aşiretlerden olduğunu iddia etmiştir. Daha sonra Cırıklı, Sarıkeçili ve başka aşiretlerden buraya yerleşenler olmuştur.

Diğer bir iddia da Karamanoğlu Mehmet Bey’in bu köye, torunu Çatak Çelebi’nin adını koyduğu şeklindedir.

Köy, H. 924/ M. 1518’de 13 hâne ve 21 Müslüman neferden oluşuyordu.

H. 935/ M. 1529’da 14 hâne ve 22 Müslüman neferden oluşuyordu.

H. 988-998/ M. 1580-1590 yılları arasındaki saptamaya göre de köyün nüfusu 14 hâne ve 22 kişidir.

H. 992/ M. 1584’de 58 Müslüman neferden oluşuyordu.

H. 1256/ M. 1840 yılı temettü’ât defterinde; 29 hâne ve 88 erkek kayıtlıdır. Buradan nüfusunun 174-176 kişi olduğu tahmin edilmektedir.

H. 1314/ M. 1896 yılı Konya Vilâyeti Salnâmesi’nde (İl Yıllığı) 54 hâne ve 343 kişidir.

R. 1320/ M. 1904 yılı genel nüfus kütüğü yazımına 432 kişidir.

Sapancalı Muallim H. Hüseyin Bey, R. 1338/ M. 1922 yılında köyün nüfusunu 79 hâne ve 336 kişi olarak kaydetmiştir.

R. 1341/ M. 1925 yılında yapılan mebus (milletvekili) seçimi için hazırlanan genel nüfus kütüğüne göre 456 kişi olarak tespit edilmiştir.

Köy, 1935’de 481, 1940’da 438, 1945’de 476, 1950’de 483, 1955’de 524, 1960’da 563, 1965’de 588, 1970’de 554, 1975’de 392, 1980’de 325, 1985’de 309, 1990’da 281 ve 2000’de 207 kişi olarak sayılmıştır.

Şehre göç ve çalışmak üzere Avrupa’ya işçi olarak gurbetin yolunun tutulması sonucu nüfusu sürekli azalmaktadır.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2007 yılında geçilen Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne (ADNKS) göre köyün nüfusu 222’dir.

2008’de 232, 2009’da 230, 2010’da 221, 2011’de 226, 2012’de 208, 2013’de 203, 2014’de 185, 2015’de 180 ve 2016’da 188 kişi olarak tespit edilmiştir.

GÜLCAN, sonradan buraya yerleşenler dışında, bu köyün gerçek halkının beyaz tenli ve sarışın olduğunu belirtmektedir.

Ayrıca Çataklıların, köyde eskiden medrese bulunduğu için mütedeyyin olmalarına rağmen ruhen haşin olduklarını kaydetmektedir.

Çataklılar 1920’li yıllara kadar köy sınırlarındaki meşeliklerden yaptıkları kömür ve meşe odunlarını Karaman pazarlarında satıp, ihtiyaçlarını karşılarlardı.

Daha sonra Karaman’a göçen Çataklılar ticarette başarılı olmuşlardır.

Halk arasında Çatak’a “Küçük Amerika” denilmektedir.

Köydeki sülâleler ve aldıkları soyadlar; Abidler (Durmaz), Ahmetçavuşlar (Yıldırımer), Bekarlar (Avcı), Belimiler (Güven), berberler (Birer), Cambazlar (Yıldız), Çelikler (Çelik), Değirmenciler (Kılınç), Delibaşlar (Tosunlar, Gürsoy), Derdiyoklar (Yavuz), Efekiyalar (Bilgin), Hacıkaralar (Karapınar), Hasanlar (Güngör), Havuzlar (Altun), Karaalikler (Hakan), Karamemedler (Karataş), Kıbılılar (Yanmaz), Küllüler (Sarıkaya), Loppalar (Akgün), Memişler (Dudulular, Şahin), Osmandurmuşlar (Özsoy), Özdoğanlar (Özdoğan), Sarıhüseyinler (Özdal), Seğmenler (Saygın), Sofular (Dulupçular, Kafalı), Şıhlar (Yılmaz), Takanlar (Kozan), Topkiyalar (Bilgiçer), Velihüseyinler (Yurdakul), Velimemişler (Cengiz), Yörükler (Aktaş), Yurtbaşlar (Yurtbaş), Yusuflar (Koçak) ve Yüzbaşılar’dır (Korkmaz).

117 seçmeni olan Çatak Köyü’nde 1 Kasım 2015 günü yapılan 26. Dönem Milletvekili Genel Seçimleri’nde 113 seçmen 1338 numaralı sandıkta oy kullanmıştır. 111 oy geçerli sayılmıştır.

Çataklılar 102 oyla en fazla AK Parti’yi tercih etmişlerdir. CHP 5 oy alırken, MHP ve HDP’ye ise hiç oy çıkmamıştır.

16 Nisan 2017 tarihinde Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçişi öngören halkoylaması (referandum) sonuçlarına göre; Çatak Köyü’nde %93 evet çıkarken, %7 oranında hayır çıkmıştır.

Köyün muhtarı Hikmet AVCI’dır (irtibat numarası: 0532 720 70 69).

Köyün azaları; Mesut YANMAZ, Abdullah AVCI, Ahmet AKTAŞ, İsmail KAFALI, Ahmet ÖZSOY, Yakup AKTAŞ ve Mesut DEMİR’dir.

Köyün eski muhtarları; İsmail YANMAZ (1994-2014), Mustafa YAŞAR (1989-1994), Mustafa YAŞAR (1984-1989), Mehmet DURMAZ (1980-1984), Mustafa YILDIRIM (1977-1980), Abdullah YILMAZ (1973-1976), Mehmet YAŞAR (1970-1972), Ali ÖZSOY (1968-1969), Mehmet BİLGİÇER (1966-1968), Ahmet AKPINAR (1965-1966), Halil AKGÜL (1963-1965), Mehmet YILDIZ (1962), Mustafa ÖZSOY (1954-1959), Mehmet SAYGIN (1953), Mustafa KORKMAZ (1952), Mehmet BİLGİÇER (1950-1952), Durmuş YANMAZ (1947-1950), Mustafa ESEN (1943-1947) ve Mehmet SAYGIN’dır (1939-1943).

Köyde geçim tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Köyde buğday başta olmak üzere üzüm, nohut, arpa, zeytin, Macar fiği, silajlık mısır, badem yetiştirilmektedir.

Köyün Göksu’ya inen 450 rakımlı Nunu Vadisi, mikroklima özelliğiyle epey rağbet görmüştür. Burada zeytin, Trabzon hurması, incir gibi meyveler yetiştirilmektedir.

Köyün 201 adet büyükbaş ve 1.997 adet küçükbaş hayvan varlığı bulunmaktadır. Köyün mera varlığı 37,1794 hektardır.

Köyün arazi kadastrosu 01.12.1993 tarihinde kesinleşmiştir. 3161,5566 hektar orman varlığı bulunmaktadır. 2/B alanı bulunmamaktadır.

Köyün mevkiileri; Akıncı, Bayramlı, Boğazyer, Bozbarı, Cevizdibi, Cırman, Düdenarası, Elmalık, Erikdibi, Gedikdağı, Gökçebel, İnönü, Keçeharman, Köyaltı, Köyiçi, Kuzgedik, Nunu, Sıraarmutlar, Sivrice, Soğukpınar, Şahinbükü, Tepecik, Vakıf, Yazkuyusu, Yenimera ve Yeniyer’dir.

Köyün ilkokulu 1958 yılından itibaren hizmet vermektedir. Toplam derslik sayısı 2 olup, 28 öğrencisi bulunmaktadır.

Köyün Taşpınar (Taşmuğar) mevkiinde Hollanda Çataklılar Derneği ve Karaman Orman İşletme Müdürlüğü tarafından yapılan mesire yeri bulunmaktadır.

Köyün içme suyu şebekesi v kanalizasyon şebekesi vardır. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup, köy içi yolları 2011 yılı Ağustos ayı itibariyle parke taşı ile kaplanmıştır.

BİBLİYOGRAFYA:

İbrahim hakkı Konyalı, Âbideleri ve Kitâbeleri İle Karaman Tarihi (Ermenek ve Mut Âbideleri), İstanbul 1967, s. 178; Alâaddin Aköz, XVI. Asırda Lârende Kazâsı Hakkında, Osmânlı Araştırmaları, İstanbul 1993, s. 111, 125; Alpaslan Demir, 18. Yüzyılın İlk Yarısında Bozdoğan Cemaatlerinin Demografik ve Ekonomik Durumu Üzerine Bir Araştırma (1722 tarihli TK. KKA. TD 130’a Göre), s. 117; Osman Gümüşçü, XVI. Yüzyıl Larende (Karaman) Kazası’nda Yerleşme ve Nüfus, Ankara 2001, s. 58, 190; Doğan Koçer, Karaman Temettü’ât Defterleri, Karaman 2007, c. 1, s. 70, 231, 237, 242; Ahmet Cengiz, Karaman Tarihi (XVIII. Yüzyıl), Konya 2014, s. 128, 170: Son Teşkilat-ı Mülkiye’de Köylerimizin Adları, Dahiliye Vekaleti, İstanbul 1928, s. 854; Durmuş Ali Gülcan, Karaman Mahalle, Kasaba ve Köyleri Tarihçesi, Karaman 1989, s. 138-139; Alaattin Aköz, 323 Numaralı Karaman Şer’iyye Sicili 1897-1901 (R. 1312-1317), Konya 2012, s. 48, 53, 55, 57, 62, 77, 82, 85, 86, 94, 102, 103, 111, 118, 123, 125, 138, 140, 146, 151; İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Köylerimiz (1 Mart 1968 gününe kadar), Ankara 1968, s. 132-133;  Abdullah Uysal, Necati Alodalı, Musa Demirci, Dünü, Bugünüyle Karaman Kültür-Tarih-Coğrafya, Konya 1992, s. 130; Musa Şaşmaz, Türkiye’nin İdari Taksimatı (1920-2013), Ankara 2014, c. 8, s. 315-323 ve c. 10 s. 229; Sapancalı Muallim H. Hüseyin Bey, Karaman Ahval-i İçtimâiyye Coğrafiyye ve Tarihiyyesi (1338 R./ 1341 H.), Yayınlayan: İbrahim Güler, Ankara 1993, s. 36; Nazmi Selcen, Türkiye’nin Sıhhi-i İctimâi Coğrafyası Konya Vilayeti, Yayına hazırlayan ve sadeleştiren: Mehmet Karayaman, Konya 2009, s. 80; karaman.meb.gov.tr/kbp/?sayfa=kurumdetay&id=65 erişim tarihi: 28.03.2016; biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr erişim tarihi: 05.02.2016; sonuc.ysk.gov.tr/module/ssps.jsf erişim tarihi: 07.02.2016; www.bucivar.com/karaman/merkez/catak erişim tarihi: 28.03.2016; karaman.gov.tr/il-mahalli-idareler-mudurlugu erişim tarihi: 24.03.2016; www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx erişim tarihi: 28.03.2016; www.karamandan.com/Gundem-Catak_Koyu_Adini_Nerden_Aldi-h126… erişim tarihi: 28.03.2016.

Uğur ERKAN ugur-erkan.com (Karaman Ansiklopedisi)

Kaynak: Karaman Haberleri
Bu haber 10575 defa okunmuştur.
Reklam
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR x
Yaz Anadolu Gençlik’le Güzel
Yaz Anadolu Gençlik’le Güzel
Affedici Olmak Sağlıklı Yaşamaktır
Affedici Olmak Sağlıklı Yaşamaktır