TOPUCAK MAHALLESİ

1930'lu yıllarda tüzel kişilikleri kaldırılan, "Dahhak" ve 'Hatip' mahallelerinide çevresi içine alan Topucak mahallesine bu ismin neden verildiği konusunda açık ve doyurucu bilgi edinemedik.

Eski çağlarda top yerleştirilen bir köse ya da bucak olduğundan, topbucağı anlamına, buraya konuşma dilinde kısaltma yapılarak Topucak mı denildi. Ya da diğer bir varsayımla, ayak topuğunun küçüğü anlamına gelen 'Topucak' mi denildi?

Asya'da oturan Türk boylarının yurtlarının 'bir yöresinde bulunan dağlık bir bölgeye "Topcak" adı verildiğinden midir? (Orhan Saik Gökçay, Dede Korkut kitabında açıklar) Anadolu'daki birçok yöre adının, Türklerin ana yurdu olan Asya'dakilerin andacı olarak verildiği de bilinmektedir. Topucak mahallesinin bu ismi Asya'daki Topcak yöresinin andacı olmak gerekir.

Ankara'nın Nallıhan ilçesi sınırları içinde, büyük Zaviye sitesi ve türbesi de orada olan, Tabduk Emre’nin mezarının Karamanda idiğini ileri süren bazı Karamanlılar, bu mahalle adının Tabduk Emre’den doğduğunu iddia ederlerse de, bu iddia kesinkes yanlış bir görüştür.

Mahallenin mescidin bitişiğinde Topucak Sultan adıyla anılan bir yatır vardır. Küçük ve kapalı bir odacık içindedir. Üzeri toprak yığma lâhit biçimindedir. Lahit de bir gömüt taşı ya da kitabe bulunmaktadır.

Söylentilere göre, burada yatan kişi, Karamanoğullarının topçu başısıymış. Kendisi iri yarı, güçlü bir kişiymiş. O çağların havan topunu, gerektiğinde kucaklayarak istediği yere götürür, top atışını yaparmış. Yine söylentilere göre, bu kişi şimdi gömütünün bulunduğu yerde şehit edilmiş ya da ölmüş, öldüğü bu yerde de gömülmüştür. Bu yöreye de bundan sonra Topucak adının verildiği söyleniyorsa da, bu açıklama biçimi pek mantıklı görülmüyor, olsa olsa “Topçu bucağı” denilmiş olabilir. Bir zaman sonra da, Topçubucağı, Topbucak birleşik ismi de söyleyiş kolaylığına uygun olarak Topucak'a dönüşmüş diyebiliriz. Bu yatıra “Topucak Sultan" denildiğine ve gömütünün başucunda geyik boynuzları da bulunduğuna göre, bu kişinin bir hükümet adamı değil, bir tarikat ereni olduğu kanısı bizden uyanıyor. Çünkü Geyik boynuzu ya da daha kolay sağlanabilen manda boynuzları, kimi Kaadirî tarikatı dervişlerinde, özel bir yöntemle işlenerek, bir tür 'nây' (ney) yapılır ve nefesli çalgı durumuna getirilirdi. Bunun adına nefir de¬nilirdi. Sesi ney sesinde daha sert ve çok uzaklara gidebilecek güçteydi.

Eski çağlarda, dervişlerin nefir olarak kullandıkları bu geyik ya da manda boynuzundan yapılmış nefirler, der¬viş öldükten sonra, gömütünün beş ucuna bırakılırdı. İisıra'da ki 'Sadık Sultan' gömütünün başucunda da bir kaç tane geyik ya da manda boynuzu var idi. İşte: Topucuk dede bir Derviştir, topçu askeri değildir.

Mahallede bulunan ve Topucak mescidi diye anılan (şimdilerde Kur'an okulu olarak kuşanılan) yapı Karamanoğulları çağı yapısı olup, mütevazı bir biçimdedir. Bir kaç kez de onarım görmüştür. Her onarımda eski yapısından ve süslemelerinden bir şeyler yitiren mescit, kapısı üzerindeki bir kitabeye göre, 1844 yılında Fatma Hanım isimli bir bayan tarafından onartılmıştır.

Bu mescit için, İbrahim Hakkı Konyalı, kimi eski kayıtlarda “Tapduk Emre” veya “Tapuk Emre” gibi okunabilen kayıtlar gördüğünü kitabında yazmaktaysa da bu görüşe katılmak olanaksızdır. Tapduk Emre Karaman dolaylarına gelmemiştir. Yunus Emre'miz, Sakarya veya Porsuk çayları dolaylarında olan Tapduk Emre'nin yanına giderek, orada tarikat diplomasını (icazet) almış ve ondan sonra Karaman'a dönmüştür.

Bu mescidin karşısında, Karamanoğulları çağı mimarisinde yapılmış Kadı Budak çeşmesi vardır. Çeşmenin iki kitabesi vardır.

Bunların sağdakinde aşağıdaki üç dize yazılmıştır. . .

"Gözümün çeşme'i zarının kesilmez, yaz, kış yası,
Meğer sorarsan, ol ayn'ın had îâaftır başı,
Bene'e haza, Budak efendi, al Kâadı, fi sene 958"

İkinci kitabede de aşağıdaki şu dörtlük yazılıdır:

"Besmele ite idelüm istida, çeşme'i mâi mein
Râzî olsun haalikim, hem dahi Resul'ü emin,
Ey birader: Gel buyur, iç, bulsun sâfâ'i cin da hem m
Tamire bâis, Cafer zâdefer, rahmet alili'ah ü alleyhim' ecmain".

Birinci kitabeye göre bu çeşmenin 1551 yıllında Karaman kadısı Budak Efendi tarafından yaptırıldığı, ikinci kitabeye göre de,  1855 yılında Câfezadeler denilen varlıklı bir aile tarafından onartıldığı anlaşılmaktadır.