Depremler

 

Depremler

Deprem, yerkabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yeryüzeyini sarsma olayı.

Deprem, insanın hareketsiz kabul ettiği ve güvenle ayağını bastığı toprağın da oynayacağını ve üzerinde bulunan tüm yapılarında hasar görüp, can kaybına uğrayacak şekilde yıkılabileceklerini gösteren bir doğa olayıdır.

Depremin nasıl oluştuğunu, deprem dalgalarının yeryuvarı içinde ne şekilde yayıldıklarını, ölçü aletleri ve yöntemlerini, kayıtların değerlendirilmesini ve deprem ile ilgili diğer konuları inceleyen bilim dalına "Sismoloji" denir.

Deprem türleri

Depremler oluş nedenlerine göre degişik türlerde olabilir. Dünyada olan depremlerin büyük bir bölümü yukarıda anlatılan biçimde oluşmakla birlikte az miktarda da olsa baska doğal nedenlerle de olan deprem türleri bulunmaktadır. Yukarıda anlatılan levhaların hareketi sonucu olan depremler genellikle "Tektonik" depremler olarak nitelenir ve bu depremler çoğunlukla levhalar sınırlarında olusurlar.Yeryüzünde olan depremlerin %90'ı bu gruba girer. Türkiye'de olan depremler de büyük çoğunlukla tektonik depremlerdir. İkinci tip depremler "Volkanik" depremlerdir. Bunlar volkanların püskürmesi sonucu oluşurlar.Yerin derinliklerinde ergimiş maddenin yeryüzüne çıkışı sırasındaki fiziksel ve kimyasal olaylar sonucunda oluşan gazların yapmış oldukları patlamalarla bu tür depremlerin meydana geldiği bilinmektedir. Bunlar da yanardağlarla ilgili olduklarından yereldirler ve önemli zarara neden olmazlar. Japonya ve İtalya'da olusan depremlerin bir kısmı bu gruba girmektedir. Türkiye'de aktif yanardağ olmadığı için bu tip depremler olmamaktadır.

Bir başka tip depremler de "Çöküntü" depremlerdir. Bunlar yer altındaki boşlukların (mağara), kömür ocaklarında galerilerin, tuz ve jipsli arazilerde erime sonucu oluşan boşlukları tavan blokunun çökmesi ile oluşurlar. Hissedilme alanları yerel olup enerjileri azdır fazla zarar getirmezler. Büyük heyelanlar ve gökten düşen meteorların da küçük sarsıntılara neden olduğu bilinmektedir.

Odağı deniz dibinde olan derin deniz depremlerinden sonra, denizlerde kıyılara kadar oluşan ve bazen kıyılarda büyük hasarlara neden olan dalgalar oluşur ki bunlara "Tsunami" (Japonca: limanda koca dalga) denir. Deniz depremlerinin çok görüldüğü Japonya'da Tsunami'den 1896 yılında 30.000 kisi ölmüstür.

Depremlerin Ölçümü

Sismologlar depremi direkt olarak çıplak gözle gözlemleyemediklerinden bazı sayısal verileri veya çeşitli ölçümleri esas alarak depremleri analiz ederler.Bu yüzden temel olarak birbirinden farklı ama eşit derecede önemli iki ölçüm sistemiyle depremleri analiz ederler:magnitude ve intensity.Bir depremin sahip olduğu enerji magnitude sistemiyle,herhangi bir noktadaki sarsıntı yoğunluğu ise intensity sistemiyle ölçülür.

Depremlerin Boyutu ve Oluşum Sıklığı

Dünyanın pek çok bölgesinde hergün küçük depremler olmaktadır,hatta ABD'deki Alaska ve California'da,Endonezya'da veya Japonya'da sık sık bir gün içinde birden çok sayıda deprem olmaktadır.Büyük depremler ise daha az görülmektedir.İngiltere yapılan hesaplamalar şu sonucu ortaya çıkarmıştır:

her yıl 3.7 veya daha büyük bir deprem

her 10 ylda bir 4.7 veya daha büyük bir deprem

her yüz yılda bir 5.6 veya daha büyük bir deprem

Dünyadaki depremlerin %90'ı ve büyük depremlerin ise yaklaşık %80'i Pasifik Bölgesi'nde meydana gelmektedir.

Depremlerin Etkileri

Camlar kırılabilir 

Binalar çökebilir 

Yangınlar çıkabilir 

Tsunamiler görülebilir 

Heyelanlar görülebilir 

Salgın hastalıklar görülebilir 

Temel gıda maddelerinin ve temel ihtiyaçların temininde zorluklar yaşanabilir

Ünlü Depremler

Lizbon Depremi (1755) 

San Francisco Depremi (1906). Şiddeti 7.7-8.3 arasında. Deprem ve sonrasında çıkan yangın büyük hasara sebep olmuştu. 

Erzincan Depremi (1938) 8.7 şiddetindeki depremde 40.000'e yakın insan ölmüştür. 

Büyük Meksika Depremi (1985). 8.1 şiddetinde. 

Ermenistan Depremi (1988) 

Erzincan Depremi (13 Mart 1992) 6.9 şiddetindeki depremde 3.500'e yakın insan ölmüştür. 

İzmit Depremi (17 Ağustos 1999) 8.9 şiddetindeki depremde 17.000'e yakın insan ölmüştür. 

Düzce Depremi (12 Kasım 1999) 

Chi-Chi Depremi (1999) 

Bakü Depremi (2000) 

Gucerat Depremi (2001) 

Dudley Depremi (2002) 

Hint Okyanusu Depremi (2004). 9.1-9.3 şiddetiyle kaydedilen en şiddetli depremlerden biri. Yarattığı tsunamilerle birlikte 229.000'in üzerinde insanın ölümüne sebep oldu. 

Sumatra Depremi (2005) 

Keşmir Depremi (2005). 80.000'e yakın insanın ölümüne sebep oldu. 

Cava Depremi (2006)